1.      نرم افزار ERP   و ضرورت بكارگيري اين نرم افزار در سازمانها

ERP از سه حرف ابتدايي كلمات Enterprise به معني سازمان بزرگ ، Resource به معني منبع و Planning به معني برنامه ريزي تشكيل شده است. در واقع به سيستمهايي تلقي مي گردد كه كليه منابع سازمان اعم از پول ، كالا ، نيروي انساني ، ماشين آلات ، فضا و هر گونه منبع ديگر را بصورت يكپارچه مديريت مي نمايند و امكانات لازم را جهت برنامه ريزي استفاده بهينه تر از اين منابع فراهم مي نمايند.

ERP ، از ابتدا در كارخانجات صنعتي و بدليل برنامه ريزي بهتر بكارگيري ماشين آلات و برنامه ريزي تامين مواد اوليه ظهور پيدا كرد وليكن بمرور زمان عرصه ERP وسيعتر شد و كليه سازمانهاي با ابعاد متوسط و بزرگ را در برگرفت. به گونه ايكه اين روزها كمتر تعريفي از ERP را مي توانيد ببينيد كه محدود به مراكز صنعتي شود و تعاريف جديد كليه حوزه هاي خدماتي ، بازرگاني ، پروژه­اي و موارد مشابه را در بر مي گيرد. بعنوان مثال سايت Wikipedia ، ERP را بصورت زير تعريف مي كند : " سيستمهاي مديريت منابع سازماني سيستمهايي هستند كه تلاش مي كنند تمامي اطلاعات و فرآيندهاي يك سازمان را در يك سيستم يكپارچه مديريت نمايند. " و سايت webopedia ، تعريف زير را بيان نموده است : " سيستمهاي مديريت منابع سازماني سيستمهايي هستند كه تمامي جنبه هاي كسب و كار اعم از فروش ، بازاريابي ، توليد و برنامه ريزي را بصورت جامع مديريت مي نمايند". همانطور كه از اين تعاريف پيداست بيشتر تمركز تعاريف جديد ERP بر روي جامعيت و يكپارچگي سيستمهاي درون سازماني است.

در كشور ايران نيز زمزمه ERP در سالهاي اخير شنيده مي شود. هر چقدر سازمانها و شركتهاي ايراني بزرگتر مي شوند و هر چقدر فرهنگ بكارگيري رايانه و ارتباطات رايانه اي و اينترنتي در اين سازمانها غني تر مي گردد نيازهاي نرم افزاري سازمانها جديتر شده و رويكرد ERP در اين سازمانها از اهميت بيشتري برخوردار مي گردد. بديهي است رقابتير شدن بازار نيز به شركتها و سازمانها ديكته مي كند با بكارگيري سيستمهايي نظير ERP بتوانند هم سرعت عمل خود را در بازار افزايش دهند و هم با بكارگيري بهينه منابع خود هزينه هاي سازماني و در نتيجه قيمت تمام شده محصولات خود را كاهش دهند.

2.      وضعيت توليد ERP در داخل كشور

در كشور ما ، طي سالهاي اخير شركتهاي محدودي سرمايه گذاري روي موضوع ERP را آغاز نموده اند. بنا به نظر بسياري از افراد صاحب فن در اين حيطه ، سرمايه گذاري اوليه روي موضوع ERP متضمن هزينه­اي بين 5 تا 10 ميليارد تومان و زماني بين 4 تا 7 سال مي باشد. به همين دليل تعداد شركتهايي كه پذيرفته اند در اين بازار پر از ريسك سرمايه گذاري انجام دهند بسيار محدود مي باشد. اين سرمايه گذاري بدليل مشكلات متعددي نظير نبود قانون كپي رايت قوي ، مهاجرت نيروهاي فني به خارج از كشور ، ركود اقتصادي و‌ اقتصاد دولتي محور با ريسكهاي زيادي مواجه مي باشد و به همين دليل از همان تعداد محدود شركتهايي كه وارد اين عرصه شده اند تعداد اندكي كه توان مقابله با اين مشكلات را داشته اند باقي مانده اند.

من حيث المجموع ، شركتهاي داخلي توليد كننده ERP تا به امروز زحمات زيادي را روي اين موضوع كشيده اند و سرمايه هاي كلاني را در اين خصوص صرف نموده­اند و نتيجه اين زحمات اينست كه امروزه شاهد محصولاتي در زمينه هاي مختلف بازار ايران مي باشيم. هر چند اين محصولات غالبا جوان هستند وليكن با رشد اين محصولات ، در آينده نزديك مي توان شاهد تحول شگرفي در گسترش بكارگيري اين محصولات در سازمانها و شركتهاي ايراني بود.

3.      مزيتهاي نرم افزار ERP داخلي

وجود چندين نرم افزار ERP داخلي و محصولات برندهاي معتبر جهاني در اين خصوص سبب گرديده است كه متقاضيان بكارگيري اين سيستمها به نوعي دچار سردرگمي شوند. به همين دليل است كه اين روزها ، بحث انتخاب ERP يكي از چالشهاي بسياري از سازمانها گرديده است و چندين شركت داخلي و خارجي تمركز فعاليتهاي خود را صرفا روي همين بحث قرار داده اند. اما در اين خصوص لازم است كه شركتها و سازمانهاي ايراني توجه جدي به اين قضيه داشته باشند كه چه توقعاتي را از يك ERP ايراني دارند و چه توقعاتي را از يك ERP خارجي؟

متاسفانه گاهي صرف خارجي بودن يك ERP بعنوان ارزش محسوب مي شود و مديران برخي از شركتها فكر مي كنند كه اگر يك ERP خارجي تهيه كنند حتما موفق خواهد بود. در صورتيكه به هيچ وجه اين چنين نيست و بسياري از محصولات ايراني از بسياري از محصولات خارجي قويتر مي باشند و در صورتيكه يك مقايسه علمي و بيطرفانه نسبت به آنها صورت بگيرد حتما محصولات ايراني در جايگاه مناسبي قرار خواهند گرفت. اما مستقل از اين مقايسه، شركتها و سازمانهاي ايراني بايد توجه داشته باشند كه درصد شكست پروژه هاي بكارگيري محصولات ERP خارجي در ايران بسيار فراتر از موارد مشابه بكارگيري محصولات ايراني مي باشد. قطعا علت اصلي اين موضوع اين نيست كه لزوما محصولات ايراني قويتر از موارد مشابه خارجي هستند بلكه علت اينست كه محصولات ايراني داراي مزاياي منحصر به فرد ديگري هستند كه در مجموع انتخاب آنها را بيشتر توجيه مي نمايد. از جمله اين مزيتها مي توان به موارد زير اشاره كرد : بومي بودن محصولات ايراني ، فارسي بودن محصولات و كليه مستندات آنها ، در دسترس بودن تيم توليد كننده محصول ، سرعت عمل در انجام سفارشي سازي محصول ، انعطاف پذيري شركتهاي ايراني در قبول درخواستهاي سفارشي سازي ، هزينه هاي اقتصاديتر ، خدمات كيفيتر ، اطمينان در گرفتن سرويسهاي خدمات گارانتي و پشتيباني ، عدم نگراني از backdoor ، عدم نگراني از تحريمها و بسياري مزاياي ديگر.

همچنين لازم است شركتها و سازمانهاي ايراني توجه داشته باشند كه نيازهايي كه در كشور ما در حوزه نرم افزار وجود دارد بسيار متفاوت از ساير كشورها مي باشد. بعنوان مثال پيچيدگي كه در حوزه منابع انساني شركتهاي ايراني وجود دارد در اكثر محضولات ERP خارجي قابل پياده سازي نمي باشد. قوانين مالياتي متفاوت ، قوانين و آيين نامه هاي حقوق و دستمزد متفاوت ، فرايندهاي مالي و اداري متفاوت كه تحت نظر سازمانهاي نظارتي متفاوت مي باشد همه و همه سبب مي گردد كه اين نگراني در سازمانها و شركتهاي ايراني ايجاد گردد كه آيا يك محصول ERP خارجي خود را جهت حضور در اين بازار متفاوت تجهيز نموده است و آيا شركتهاي ارائه دهنده اين محصولات با تمامي اين تفاوتها آشنايي دارند!

4.      ضعفهاي محصولات ERP داخلي و چگونگي رفع آنها

در بخش قبل به مزاياي محصولات ERP داخلي پرداختيم وليكن سئوال اينست كه اين محصولات عموما داراي چه ضعفهايي هستند؟  

وقتي بحث ضعف يا قوت مطرح مي گردد قطعا مقايسه­اي نيز در ميان است. در واقع بايد ضعفها و قوتها را بصورت نسبي ببينيم. حال اين مهم است كه قرار است چه چيزي را با چه چيزي مقايسه كنيم؟ يك ERP داخلي 200 ميليون توماني را با يك ERP خارجي 10 ميليارد توماني؟  يا يك ERP داخلي 1 ميليارد توماني را با يك ERP خارجي 2 ميليارد توماني؟

مثلا در ورزش كشتي ، مهم است كه هم وزنها با هم كشتي بگيرند. شما نمي توانيد يك نفر با وزن 48 كيلوگرم را با يك نفر با وزن 130 كيلو گرم در يك مسابقه كشتي شركت دهيد! در خصوص ERP ها هم بايد ببينيد كه قرار است كدام محصولات را با هم مقايسه كنيد و سپس به بررسي نقاط ضعف محصول داخلي بپردازيد.

بعبارت ديگر مساله اينست كه اگر شما حاضر باشيد بابت يك ERP خارجي كه نمره 95 دارد 10 ميليارد تومان هزينه كنيد آيا حاضر نيستيد كه بابت يك ERP ايراني كه نمره 75 دارد 2 ميليارد تومان هزينه كنيد؟

اگر بخواهيم در يك مقايسه بيطرفانه به كليه محصولات ERP در يك زمينه خاص (مثلا صنايع فولاد) نمره بدهيم شركتهاي طراز اول دنيا نمره اي بالاي 90 خواهند گرفت، و شركتهاي رده دوم خارجي نمراتي بين 50 تا 90. شركتهاي طراز اول داخلي نمره اي بين 70 تا 80 خواهند گرفت و ساير شركتهاي داخلي نمره اي بين 30 تا 70.

اين به خريدار بر مي گردد كه حاضر است براي بدست آوردن يك ارزش معين چه ميزان هزينه بپردازد. ضمن اينكه ريسكهايي كه در خريد محصولات خارجي وجود دارد را نيز در نظر بگيرد.

بنابراين اين بحث مهم نيست كه بگوييم يك محصول ERP ايراني چه ضعفهايي دارد بلكه مهمتر اينست كه بايد ببينيم محصول مورد نظر داراي چه مشخصاتي (چه ضعفها و چه قوتها) است به هر عامل وزني بدهيم و در نهايت يك نمره به آن محصول بدهيم و اين نمره را در كنار هزينه ريالي‌ آن محصول با نمره و هزينه محصول مشابه خارجي مقايسه كنيم. قطعا در اين صورت متوجه خواهيم شد كه توجيه زيادي در بكارگيري محصولات ايراني حتي با وجود ضعفهاي شناخته شده آنها وجود دارد.

5.      روش بهينه انتقال تكنولوژي از خارج كشور به داخل

برخي كه مدافع بكارگيري محصولات ERP خارجي هستند بر اين باورند كه با آوردن اين محصولات به داخل ، در حال انتقال تكنولوژي هستند اما غافلند از اينكه اين بمعناي وابستگي تكنولوژيك مي باشد. اينكه كليه فعاليت يك سازمان يا شركت ايراني را تحت سلطه يك شركت خارجي به بهانه انتقال تكنولوژي در بياوريم كمي عجيب به نظر مي رسد. به عقيده اينجانب ، بهترين راه انتقال تكنولوژي در اين رابطه عقد قراردادهاي مشاوره با مشاوران خارجي و بين المللي در اين خصوص مي باشد كه كمك مي كند محصولات ايراني قويتر گرديده و اين محصولات در كشور گسترش يابند.

6.      فضاي رقابتي بين ERPهاي داخلي و خارجي

متاسفانه از آنجايي كه بحث ERP در كشور بحث جديدي است ، عده­اي افراد سودجو صرفا با در نظر گرفتن منافع شخصي و با زير پا گذاشتن منافع ملي سعي بر آن داشته اند كه از ناآگاهيهاي موجود در جامعه در اين خصوص پا به عرصه بازار ERP بگذارند و با تصوير سازي هيولاي ERP ، ذهن جامعه را به سمتي ببرند كه ERP آن چيزي است كه ايراني نيست و خارجي است. بديهي است كه اينگونه افراد از اينكه شركتهاي ايراني وجود داشته باشند كه پيچيدگي بحث ERP را حل نمايند خوشنود نخواهند شد و بيشتر مايلند كه وانمود كنند ERP يعني خارجي بودن محصول!.  در چنين شرايطي عده اي نيز بدون در نظر گرفتن منافع ملي مناقصاتي را برگزار مي نمايند كه گويي نتيجه آن از پيش تعيين شده است ، شركتهايي را بعنوان مشاور در انتخاب ERP بر مي گزينند كه صرفا وظيفه آنها انتخاب يك ERP است. جالب است كه رقم قرارداد اينگونه شركتها كه گاها اروپايي يا كانادايي و آمريكايي هستند در بسياري از موارد از رقم قرارداد ERP برخي شركتهاي ايراني بيشتر مي باشد. بعبارت ديگر هزينه اي كه صرفا بابت انتخاب يك ERP مي پردازند شركتهاي مشابه آنها، براي خريد و راه اندازي خود ERP مي پردازند!. اي كاش انتخاب ERP كه بدين صورت و با صرف اينگونه هزينه ها انجام مي شد يك انتخاب آگاهانه باشد! و اي كاش تمامي نيازمنديهاي بومي كشور ما در RFPهايي كه توسط اين شركتها با صرف سرمايه هاي ملي تهيه مي گردد وجود داشت و اي كاش اينگونه شركتها توانمنديها و پتانسيلهاي شركتهاي توليد كننده داخلي را مي شناختند!

به هر صورت ، بازار ERP ايران خواسته يا ناخواسته بازار آشفته ايست كه نياز به فرهنگ سازي و اطلاع رساني در آن بسيار بيشتر از ساير بازارها جدي به نظر مي رسد.

تحت تاثير اين ناآگاهيها ، بعضا برخي سازمانهاي دولتي نيز مناقصاتي برگزار مي كنند كه طي آن انبوهي از نيازمنديها را به گونه اي مطرح مي كنند كه شركتهاي ايراني از همان ابتدا واهمه حضور در اين مناقصات را داشته باشند. غافل از آنكه اگر كمي عادلانه تر با شركتهاي ايراني برخورد نمايند قطعا اينگونه شركتها برنده اين مناقصات خواهند بود.

خوشبختانه يا متاسفانه قوانين فعلي نيز هيچگونه حمايتي از توليدكنندگان داخلي در اين خصوص نمي نمايد. در چنين فضاي رقابتي ، اگر هم يك شركت ايراني قراردادي منعقد نمايد بهاي قرارداد آن قدر ناچيز است و تعهدات قرارداد آنقدر تركمنچاي كه خود قرارداد مهمترين عامل در افزايش ريسك پروژه خواهد بود.

حال اينجانب اكيدا عقيده دارم كه اگر در شرايط عادلانه قراردادي با مشخصات قرارداد يك محصول خارجي با همان تعهدات ، همان شيوه پرداخت ، همان مبلغ و همان مشخصات فني با يك شركت ايراني منعقد شود قطعا شركت و محصول ايراني بسيار موفقتر خواهد بود و در آينده نزديك نيز شاهد شكوفايي اين صنعت خواهيم بود.

جدول زير جدولي است كه فضاي رقابتي ناعادلانه بين محصولات ايراني و خارجي را نشان مي دهد :  

7.      معرفي محصول ERP دوران

شركت داده پردازان دوران كه از سال 1378 در زمينه هاي مختلف نرم افزاري در داخل كشور فعاليت مي كند با علم كامل نسبت به نياز بازار كشور و شناخت محصولات خارجي از سال 1381 فعاليت خود را در زمينه ERP آغاز نمود. در ابتدا اين شركت سعي كرد با عقد قرارداد با يك شركت هندي بعنوان نمايندگي ارائه محصول آن شركت در كشور فعاليت نمايد اما خيلي زود و در همان سال 81 متوجه شديم كه محصولات خارجي توان حضور دائمي در بازار ايران را ندارند و عليرغم هزينه هايي كه در خصوص عقد قرارداد فوق متحمل شده بوديم بر آن شديم كه با سرمايه گذاري در زمينه توليد اين محصول بتوانيم گوشه اي از نياز كشور را مرتفع سازيم. اين عزم جدي سبب شد كه با بكارگيري يك تيم پنجاه (50) نفره از فارغ التحصيلان دانشگاههاي معتبري نظير دانشگاه صنعتي شريف و دانشگاه تهران در طول 6 سال و صرف بيش از 3500 نفر-ماه تلاش و بيش از 5 ميليارد تومان سرمايه گذاري در اين خصوص امروزه شاهد محصولي هستيم كه به واقع توان رقابت با محصولات خارجي طراز اول دنيا را دارد. در توليد اين محصول با توجه به اهداف كلاني كه از همان ابتدا وجود داشت سعي شد كه از لحاظ تكنولوژي قويترين تكنولوژي روز دنيا كه J2EE مي باشد و از لحاظ ديتابيس قويترين ديتابيس روز دنيا  كه Oracle مي باشد انتخاب گردد تا در دراز مدت اين محصول جايگزين خوبي براي محصولات طراز اول دنيا در داخل كشور و در بازار كشورهاي منطقه باشد.

يكي از مزاياي تكنولوژي J2EE علاوه بر محاسن بسيار زيادي كه در معماري آن وجود دارد مستقل بودن آن از سيستم عامل است. در واقع سيستم ERP دوران كه بر پايه اين تكنولوژي توليد شده است هم از سمت كامپيوترهاي كاربر و هم از سمت سرور ، مستقل از سيستم عامل مي باشد و بصورت كامل روي هر سيستم عاملي اعم از ويندوزهاي مختلف ، نسخه هاي مختلف لينوكس و يونيكس قابل اجرا مي باشد.

محصول ERP دوران  ، داراي پارامترهاي فني بنيادي است كه آن را نه تنها در كوتاه مدت ، بلكه در طول دهها سال به صورت راه حل نهايي از ساير راه حلها متمايز مي­سازد. اين محصول داراي يك هسته اصلي است كه اين هسته با استفاده از موتور WorkFlow و موتور   Runtime Application  Generationامكان توليد پوياي سيستمهاي نرم­افزاري را ايجاد مي­كند. بعبارت ديگر با استفاده از اين محصول علاوه بر آنكه مي­توانيد از بيش از 50 سيستم موجود آن بهره بگيريد توانايي توليد سريع سيستمهاي نرم­افزاري را خواهيد داشت به گونه اي كه در توليد اين سيستمهاي جديد فقط نياز مي­باشد تا مدل نيازهاي سيستم خود را تعريف كنيد و سپس كل سيستم با حداقل نياز به برنامه­نويسي بر اساس آن اجرا خواهد شد.

در واقع محصول ERP دوران يك ERP مبتني بر مدل مي باشد بدين معني كه كليه نيازهاي سيستمي و نرم افزاري در قالب 5 مدل داده­اي ، فرايندي ، گزارشي ، واسط كاربر و قوانين به بستر ERPدوران داده مي شود و 5 موتور نرم افزاري كه در اين بستر وجود دارد مدلهاي فوق را اجرا مي نمايند. با استفاده از اين روش كليه سيستمهاي نرم افزاري كه در مجموعه ERP دوران وجود دارد اين خاصيت را دارند كه در زمان اجرا بصورت كامل تغيير نمايند.

بدين صورت كه خود مشتري بدون آنكه به سورس سيستمهاي ERP دسترسي داشته باشد مي تواند در زمان اجرا هر نوع تغييري در نوع نگهداري اطلاعات در جداول بانك اطلاعاتي ، تغيير در فرايندهاي سازمان ، تغيير در گزارشات ، تغيير در واسط كاربري و تغيير در قوانين و آيين نامه ها را اعمال نمايد.

اين نوع نگرش كه صرفا در دنيا توسط تعداد بسيار محدودي از ERP ها كه شايد به 5 عدد نيز نرسد بكار گرفته شده است مزاياي منحصر به فردي را در اختيار شركتها و سازمانها قرار مي دهد.

ابعاد اين محصول ، چنان گسترده است كه تمامي سيستمهاي مورد نياز شركتها و سازمانهاي ايراني نظير سيستمهاي اتوماسيون اداري ، گردش كار ، مالي ، بودجه ، خريد ، تداركات ، مناقصات ، مزايدات ، مديريت پروژه ، انبار ، فروش ، حقوق و دستمزد ، منابع انساني ، كارگزيني ، نقليه ، رفاه و بسياري از سيستمهاي ديگر را در بر مي­گيرد و تمامي اين سيستمها از خواص تغيير پذيري گفته شده در هر 5 زمينه (جداول بانك اطلاعاتي ، فرايندها ، واسط كاربري ، گزارشات و قوانين) گفته شده تبعيت مي نمايند.

امكانات متعددي كه در سيستم ERP دوران وجود دارد سبب گرديده است كه اين محصول نه تنها در داخل با استقبال بسيار زيادي مواجه شود و بسياري از شركتها  و سازمانهايي را كه صرفا بدنبال محصولات خارجي هستند را قانع نمايد كه از محصول ERPدوران بعنوان جايگزين شايسته اين محصولات استفاده نمايد بلكه در خارج از كشور نيز استقبال خوبي از اين محصول بعمل آمده است به گونه ايكه همينك يكي از معتبرترين شركتهاي حاضر در كشور امارات متحده عربي بنام Leather Palace از اين محصول استفاده مي نمايد. 

فروش و راه اندازي اين محصول كه يك فعاليت صادراتي شركت دوران محسوب مي گردد در بازار كشوري كه تمامي محصولات طراز اول دنيا وجود دارند يك افتخار ملي است كه متعلق به جامعه نرم افزاري كشور است.